สารโบทูลินัมท็อกซินใช้กันอย่างแพร่หลายในงานเวชศาสตร์ความงาม และผลข้างเคียงที่พบบ่อยมักเป็นอาการเฉพาะที่และเกิดขึ้นชั่วคราว เช่น เจ็บ บวม หรือแดงบริเวณที่ทำ อย่างไรก็ตาม ภาวะโบทูลิซึมจากการใช้สารโบทูลินัม (iatrogenic botulism) เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้น้อย แต่อาจรุนแรงถึงขั้นเป็นอันตรายต่อชีวิตได้ วารสาร Cureus (ต.ค. 2026) ได้รายงานผู้ป่วยรายหนึ่งที่เกิดอาการทางระบบประสาทแบบค่อยเป็นค่อยไปหลังใช้สารโบทูลินัมเพื่อความงาม ในช่วงการระบาดของภาวะนี้ที่ประเทศอังกฤษในปี 2025 บทความนี้สรุปประเด็นสำคัญจากรายงานดังกล่าว เพื่อให้ความรู้เรื่องการเลือกบริการอย่างปลอดภัย
โบทูลิซึมจากการใช้สารโบทูลินัมคืออะไร
- ภาวะนี้เกิดเมื่อฤทธิ์ของสารโบทูลินัมท็อกซินแผ่ไปนอกบริเวณที่ตั้งใจทำ จนอาจมีผลต่อเส้นประสาทสมอง การกลืนและการพูด อ่อนแรงแบบสมมาตรจากส่วนบนลงล่าง และในรายที่รุนแรงอาจมีผลต่อระบบหายใจ
- ผู้เขียนระบุว่าขั้นตอนความงามที่ใช้สารโบทูลินัมทำกันอย่างแพร่หลาย และภาวะโบทูลิซึมทั้งระบบพบได้ไม่บ่อย แต่อาการระยะแรกอาจไม่จำเพาะ และอาจค่อยชัดขึ้นในหลายวัน อาการสำคัญที่ระบุ ได้แก่ หนังตาตก เห็นภาพซ้อน พูดไม่ชัด กลืนลำบาก ปากแห้ง และอ่อนแรงทั่วตัว ส่วนภาวะที่เกี่ยวข้องกับกล้ามเนื้อที่ใช้หายใจอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต
- การวินิจฉัยอาศัยหลักทางคลินิกเป็นสำคัญ ร่วมกับประวัติการได้รับสารโบทูลินัมที่สอดคล้องกัน และการตรวจทางห้องปฏิบัติการอาจทำได้ยาก ผู้เขียนย้ำว่าเมื่อสงสัยสูง ไม่ควรรอผลตรวจก่อนเริ่มการดูแลที่จำเป็น
รายงานผู้ป่วยนี้นำเสนออะไรบ้าง
- เป็นรายงานผู้ป่วยรายเดียว (case report) ของหญิงอายุ 30 ปี ในประเทศอังกฤษ ที่เกิดอาการทางระบบประสาทแบบค่อยเป็นค่อยไปหลังใช้สารโบทูลินัมเพื่อความงาม ช่วงการระบาดในปี 2025 ผู้เขียนระบุว่าได้ทำบริเวณหน้าผาก รอบดวงตา และรอบปาก แต่ไม่ทราบยี่ห้อ สูตร และปริมาณที่ใช้ ผู้ป่วยเคยรับบริการลักษณะนี้มาแล้ว 5–6 ครั้งโดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน ครั้งนี้รับบริการจากผู้ให้บริการรายใหม่
- ราว 2 วันหลังทำ ผู้ป่วยไปห้องฉุกเฉินด้วยอาการปวดศีรษะ ชาใบหน้า ไม่สบายคอ ชาที่ขา และรู้สึกเหมือนมึนเมา การตรวจในขณะนั้นยังอยู่ในเกณฑ์ที่แพทย์ผู้ดูแลมองว่าน่าวางใจ จึงได้รับคำแนะนำให้เฝ้าระวังอาการที่บ้าน ต่อมาอาการชัดขึ้นเป็นเห็นภาพเบลอและภาพซ้อน หนังตาตกทั้งสองข้าง พูดไม่ชัด ปากแห้ง กลืนลำบาก และอ่อนแรงทั่วตัว จึงกลับไปห้องฉุกเฉินอีกครั้งราว 9 วันหลังทำ
- ทีมแพทย์เวชบำบัดวิกฤตและทีมดูแลทางเดินหายใจมีส่วนร่วมในการเฝ้าระวังสมรรถภาพการหายใจเป็นระยะ และผู้ป่วยได้รับยาต้านพิษโบทูลิซึมตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญในวันถัดมา อาการทางระบบประสาทดีขึ้นหลังจากนั้น และไม่ลุกลามจนเกิดภาวะระบบหายใจล้มเหลว หรือต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ
- ตัวอย่างเลือดเพื่อตรวจสารโบทูลินัมถูกเก็บหลังให้ยาต้านพิษแล้ว และผลตรวจไม่ปรากฏในบันทึกของโรงพยาบาล ผู้เขียนจึงระบุว่าไม่สามารถรายงานการยืนยันทางห้องปฏิบัติการในกรณีนี้ได้ การวินิจฉัยจึงเป็นทางคลินิก เมื่อติดตามอาการในวันที่ 15 ของตารางเวลาในรายงาน การตรวจทางระบบประสาทกลับเป็นปกติ แต่ยังมีคลื่นไส้และรับประทานได้น้อย ผู้เชี่ยวชาญให้คำแนะนำในกรณีนี้ว่า อาการที่เหลืออยู่อาจใช้เวลาประมาณ 4 สัปดาห์นับจากวันทำ จึงจะหายครบ
- ผู้เขียนอ้างตัวเลขจากการเฝ้าระวังในอังกฤษว่า ระหว่างวันที่ 4 มิถุนายน ถึง 6 สิงหาคม 2025 มีผู้ป่วยที่ยืนยันทางคลินิก 41 ราย ใน 5 ภูมิภาค ของจำนวนนี้ 32 รายต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล และ 8 รายต้องดูแลในหน่วยวิกฤต การสอบสวนคลัสเตอร์ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือพบความเกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียน และผลิตภัณฑ์ที่ยึดได้มีความแรง 370 หน่วยต่อขวด ทั้งที่ฉลากระบุ 200 หน่วยต่อขวด ทั้งนี้ ผู้เขียนย้ำว่ากรณีนี้ไม่ทราบผลิตภัณฑ์ที่ใช้ จึงไม่สามารถโยงกับผลิตภัณฑ์ใดผลิตภัณฑ์หนึ่งได้
ข้อควรรู้ก่อนตัดสินใจ
- เป็นรายงานผู้ป่วยรายเดียว การวินิจฉัยเป็นทางคลินิก และไม่มีผลการยืนยันทางห้องปฏิบัติการในรายงานนี้ จึงเป็นการสรุปจากกรณีเดียว ไม่ใช่การศึกษาในกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่
- ภาวะนี้พบได้ไม่บ่อย แต่หากเกิดอาจรุนแรงได้ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการกลืนลำบาก พูดไม่ชัด หรืออ่อนแรง ผู้เขียนชี้ว่าอาการระยะแรกอาจไม่จำเพาะ และอาจค่อยชัดขึ้นในหลายวัน
- งานสอบสวนการระบาดในอังกฤษที่ผู้เขียนอ้างถึง พบความเกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนในคลัสเตอร์หนึ่ง ย้ำให้ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนอย่างถูกต้อง และไม่ควรซื้อผลิตภัณฑ์มาทำด้วยตนเอง
- ควรรับบริการโดยแพทย์ที่ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเวชกรรม ในสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาต และพูดคุยถึงข้อดี ข้อจำกัด รวมถึงทางเลือกอื่นกับแพทย์ก่อนเสมอ
- หากมีอาการหนังตาตก เห็นภาพซ้อน พูดไม่ชัด กลืนลำบาก หรือหายใจลำบาก หลังรับบริการ ควรไปพบแพทย์หรือห้องฉุกเฉินทันที และแจ้งประวัติการรับบริการ
สารโบทูลินัมท็อกซินที่ใช้ในประเทศไทยต้องเป็นผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) อย่างถูกต้อง ผู้รับบริการสามารถขอดูเลขทะเบียนและตรวจสอบผลิตภัณฑ์ได้ที่เว็บไซต์ อย. ก่อนรับบริการ ทั้งนี้ การเลือกใช้ผลิตภัณฑ์และวิธีการขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์ตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคล
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไปจากการสรุปบทความวิชาการ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือการรักษา และไม่ใช่การโฆษณาผลิตภัณฑ์ใด โปรดปรึกษาแพทย์เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมกับคุณ
แหล่งอ้างอิง: Keeling E. Iatrogenic Botulism Following Cosmetic Botulinum Toxin Injection During a 2025 United Kingdom Outbreak: A Case Report. Cureus. 2026 Oct;18(10):e117716. doi: 10.7759/cureus.117716. PubMed 43005936
